Dit advies formuleert aanbevelingen voor maatregelen die het inhuren van diensten als kinderopvang, in huis dan wel buitenshuis, en huishoudelijke werkzaamheden vereenvoudigen en aantrekkelijker maken, waardoor de arbeidsparticipatie van vrouwen aan de top kan worden vergroot.

1) Huidige regelingen: Wet Kinderopvang
Tegemoetkoming kosten Kinderopvang op basis van de Wet Kinderopvang
Bij dagopvang, buitenschoolse opvang en gastouderopvang kan een tegemoetkoming in de vorm van een kinderopvangtoeslag worden verkregen. Deze vormen van opvang zijn aan bepaalde eisen onderworpen. Zo moeten gastouders geregistreerd zijn bij een gastouderbureau.

Voordelen en nadelen van de Wet Kinderopvang
De kinderopvangtoeslag is een groot succes. De regeling vormt hiermee een trendbreuk in het beeld van kinderopvang als een ‘dure voorziening’. Er wordt veel gebruik van gemaakt: één op de vier kinderen maakt gebruik van formele opvang. Ook zouden er 115.000 meer vrouwen zijn gaan werken in 2007. Het aanvragen van de kinderopvangtoeslag is betrekkelijk eenvoudig, wat tot dit succes zal bijdragen.

Nadelen zijn er echter ook. Een veelgenoemd bezwaar is dat de formele opvang niet voorziet in de noodzakelijke flexibiliteit voor een gezin waarin beide ouders tenminste 80% werken. De openingstijden van scholen en dagopvang sluiten vaak niet aan op de werktijden van ouders en buitenschoolse opvang wordt niet voldoende aangeboden. Uit het onderzoek van TopBrainstorm blijkt dat vaak het vertrouwen in de kwaliteit van de opvang ontbreekt.

Sinds kort is er het vermoeden van misbruik van de gastoudertoeslagen. Dit vermoeden is vooral gerezen door een overschrijding van het budget met ruim 400 miljoen in 2007 en de verdubbeling van het aantal aanvragen van gastouderopvang tot 80.000. We vinden dat misbruik moet worden aangepakt. Maar, is die overschrijding van de budgetten wel helemaal aan misbruik toe te schrijven in het licht van het forse aantal vrouwen dat meer is gaan werken? Een deel van het bedrag van € 3,9 miljard dat in 2007 meer aan premies en afdrachten is ontvangen dan verwacht, zal aan dit succes toe te schrijven zijn.

Veel gastouders werken als zelfstandig ondernemer. Zij moeten zelf in de afdracht van belastingen en verzekeringen voorzien. Het is daarmee mogelijk dat sommige gastouders onvoldoende verzekerd zijn voor ziekte en arbeidsongeschiktheid. Ook zal niet in alle gevallen pensioen worden opgebouwd.

Voorstellen tot verbetering van de Wet Kinderopvang
De regelingen kunnen op korte termijn als volgt worden verbeterd:

• Uitbreiden van de openingstijden van kinderdagverblijven en scholen en het breder aanbieden van buitenschoolse opvang om in de gevraagde flexibiliteit te voorzien.
• Professionaliseren van de kinderopvang ter verbetering van de kwaliteit. Naast wettelijke eisen en de eisen in het Convenant Kinderopvang wordt vooral aanbevolen kwaliteitseisen te stellen aan de persoon die het vak uitoefent (bijvoorbeeld door middel van een jaarlijks te verlengen certificering bij voldoende opleiding).
• Koppelen van het verstrekken van de kinderopvang aan het aantal gewerkte uren van beide ouders als methode om misbruik tegen te gaan: toeslagen worden alleen verstrekt wanneer beide ouders vanwege betaalde arbeid niet beschikbaar zijn. Op deze manier wordt ook bewerkstelligd dat tegenover de kosten van kinderopvang in beginsel belastinginkomsten staan.
• Verzekeringspakketten voor zzp-ers (zoals van de FNV en PZO) toegespitst maken op de behoefte van gastouders die als zelfstandig ondernemer werken.

2) Huidige regelingen: Regeling Dienstverlening aan Huis
Kinderopvangtoeslag kan ook worden verkregen bij opvang aan huis door geregistreerde gastouders. Wanneer dat op minder dan vier dagen per week wordt verricht, ontstaat er geen dienstverband tussen de opdrachtgever en opdrachtnemer. Er hoeven dan geen belastingen en premies te worden ingehouden en er gelden vereenvoudigde regels voor het arbeidsrecht. Deze regeling, die bekend staat onder de naam ‘Regeling Dienstverlening aan Huis’ is ooit in het leven geroepen voor huishoudelijke werkzaamheden, vandaar ook de beperking in het aantal dagen (voor huishoudelijke hulp is dit aantal dagen meestal wel toereikend, ook bij een volledige werkweek).

Voordelen en nadelen van de Regeling Dienstverlening aan Huis
Ook deze regeling blinkt uit in eenvoud, tenminste voor de opdrachtgever: er zijn geen administratieve verplichtingen en de werkgeverslasten zijn heel beperkt. Kinderopvangtoeslag is ook voor de opvang thuis toegankelijk, met een registratie van de oppas bij een gastouderbureau kom je hiervoor in aanmerking.
Een belangrijk nadeel is dat de regeling alleen geldt wanneer minder dan vier dagen per week wordt gewerkt, hierdoor wordt niet de gewenste continuïteit bereikt. Een ander nadeel is dat de volledige zorg voor verzekering en afdracht van inkomstenbelasting ligt bij de opdrachtnemer en dat bevordert mogelijk het zwarte dan wel grijze circuit. Het gebruik van tussenpersonen, zoals payrollondernemingen, uitzendbureaus of vergelijkbare ondernemingen kan een oplossing zijn voor de afdracht van belastingen en verzekeringen en voor het dragen van werkgeverslasten zoals doorbetaling bij ziekte. De opdrachtgever kan via een tussenpersoon iemand meer dan drie dagen per week inschakelen, zonder formeel werkgever te worden. Voor de opdrachtnemer betekent dit een zichtbare werkplek met verzekeringen en opbouw van pensioen. Dit draagt bij aan kwaliteit van het aanbod en komt professionalisering van het vak ten goede.
Deze mogelijkheid brengt aanzienlijke kosten met zich mee. De kosten zullen een stuk hoger zijn dan de salariskosten bij een rechtstreeks dienstverband met de opdrachtnemer. Maar omdat particuliere opdrachtgevers vanwege administratieve lasten en werkgeverslasten aarzelen een rechtstreeks dienstverband aan te gaan, wordt een deel van het budget besteed aan deze tussenpersonen. Kleine ondernemers met personeel hebben deze lasten ook, zij het dat er voor hen een tegemoetkoming bestaat in de vorm van fiscale aftrekbaarheid van deze kosten.
Een verbetering van de situatie kan daarom worden bewerkstelligd door de fiscale aftrekbaarheid van kosten voor persoonlijke diensten. De Raad voor Werk en Inkomen heeft adviezen uitgebracht met een dergelijke strekking.

3) Raad voor Werk en Inkomen: Huishouden op de Markt
De Raad voor Werk en Inkomen (hierna “RWI”) heeft in 2006 twee adviezen uitgebracht die gericht zijn op het ontwikkelen van een formele markt voor persoonlijke dienstverlening: “Huishouden op de Markt”. Onder persoonlijke dienstverlening worden eenvoudige werkzaamheden verstaan, die in en om het huis met een zekere regelmaat worden verricht. Zoals schoonmaakwerkzaamheden, eenvoudige klusjes, eenvoudig tuinonderhoud en kinderoppas.
Er wordt geconstateerd dat deze werkzaamheden zich veelal in het informele circuit afspelen met een veel lagere prijs dan zou gelden op een formele markt. De formele markt is daarom niet concurrerend.
De RWI stelt voor om een speciaal fiscaal regime te introduceren voor beloningen van persoonlijke diensten. Vooral de gefiscaliseerde variant is interessant: over de door de opdrachtnemer verkregen beloningen zijn belastingen en premies verschuldigd. De totale loonkosten zijn voor de opdrachtgever aftrekbaar.

Voordelen van Huishouden op de Markt
Een belangrijk voordeel van deze variant is dat door de fiscale aftrekbaarheid de prijzen in het formele circuit concurrerend worden met het informele circuit. Er is onderzocht dat de markt voor persoonlijke dienstverlening inderdaad zal toenemen bij implementatie van het advies. De uitzendbranche, payrollondernemingen en vergelijkbare bedrijven, zijn geïnteresseerd in het ontwikkelen van deze markt. Voorts is de opdrachtnemer verzekerd voor sociale verzekeringen, bouwt pensioen op en wordt zichtbaar.
Dit verbetert het imago van de werkzaamheden en dit kan de kwaliteit van het aanbod ten goede komen.

Voorstellen tot verbetering van Huishouden op de Markt
Het advies kan eventueel worden uitgebreid met voorwaarde dat deze alleen beschikbaar is voor éénoudergezinnen met een voor tenminste 80% werkende ouder of voor gezinnen waar beide ouders voor tenminste 80% werken (of in soortgelijke omstandigheden verkeren die de noodzaak van kinderopvang met zich meebrengen). Zo wordt bewerkstelligd dat alleen tegenover extra belastinginkomsten aftrekbare kosten staan en, voor zover men daar aan hecht, neemt een dergelijke maatregel het mogelijk ‘elitaire’ imago weg.

Operatie Goudvis staat, als klein broertje van Operatie Walvis, voor administratieve lastenverlichting. Zij borduurt voort op de gefiscaliseerde variant van het advies van de RWI: de opdrachtgever gaat, al dan niet via een tussenpersoon, een arbeidsrelatie aan met de opdrachtnemer, waarbij loonbelasting en premies worden afgedragen en de loonkosten fiscaal aftrekbaar zijn voor de opdrachtgever.
Voor een particuliere werkgever zijn de administratieve lasten van een rechtstreeks dienstverband met een opdrachtnemer nu nauwelijks op te brengen, waardoor een rechtstreeks dienstverband eigenlijk niet tot de mogelijkheden behoort. Een systeem van loonsomheffing, waarbij een vast percentage van het uurloon via een lumpsum afgedragen wordt zou een sterke vereenvoudiging met zich meebrengen. Een elektronisch loket zou een extra verbetering zijn: via zo’n loket kan de opdrachtgever een bruto betaling doen waaruit de netto betaling aan de opdrachtnemer wordt voldaan en de inhoudingen worden afgedragen.

Conclusies
Uit het gedane onderzoek blijkt dat de huidige mogelijkheden voor het uitbesteden van huishoudelijke taken en vooral van kinderopvang niet de gewenste flexibiliteit bieden die nodig is voor vrouwen die op weg zijn naar de top. We bevelen aan om aanvullend kwalitatief en kwantitatief onderzoek te doen om definitief inzicht te krijgen in de wensen van de doelgroep.
Desalniettemin kan uit de nu beschikbare informatie worden afgeleid dat verbeteringen plaats moeten vinden. Zo ervaren hoogopgeleide ambitieuze vrouwen de toegang tot kinderopvang, de mate van flexibiliteit, de kwaliteit en de kosten van de opvang als belemmerend.
Aanbevelingen: op middellange termijn stellen wij voor om de aanbevelingen van de RWI in de rapporten ‘Huishouden op de Markt’, vooral de gefiscaliseerde variant, over te nemen met eventuele aanpassingen en zodoende fiscale aftrekbaarheid van loonkosten te realiseren. Op deze manier kan een formele markt van persoonlijke dienstverlening concurreren met de informele markt. Naast de maatschappelijk gewenste neveneffecten van deze maatregel (werkgelegenheid, opdrachtnemers die zekerheids- en pensioenrechten opbouwen) komt dit ook de kwaliteit van het aanbod ten goede.
Tenslotte hopen we op de reeds aangekondigde invoering van loonsomheffing. Wanneer ‘Huishouden op de Markt’ is ingevoerd biedt een systeem van loonsomheffing, aangevuld met een elektronisch loket waarmee betalingen van loon en afdrachten kunnen worden gedaan, de gewenste vereenvoudiging van Operatie Goudvis.